Në kujtesë
NJERËZ DHE DALLGË TË ZEZA TË 28 MARSIT ‘97
- Sipas përjetimit të Eduart
Sulës
Marrë nga libri “Rrëfimet e
Komshiut” f. 28-42
Ulur në një ballkon lokali që zgjatet mbi det,
fytyrëndriçuar nga shpata rrezesh dielli në perëndim, në shoqëri të Shpëtimit,
Eqremit dhe Eduartit, gjerbim kafenë e ngrohtë servirur nga Lenci. Një çast i
bukur meditimi dhe çlodhjeje. Eduart Sula më përmend Ostrenin e Vogël dhe të
dy, pa u “marrë leje” të pranishmëve ngjitemi në atë kodër të bukur me shtëpi
në dy pode, tipike gollobordase, zbresim poshtë për të pirë ujë të pastër
gurre, ujë që i jep gjelbërim luginës deri në Tuçep e Lladamericë, madje edhe
tej kufirit shtetëror, ujë që jep edhe dritë nëpërmjet hidrocentralit të
Tuçepit, takohemi me Fitim Sulën dhe Duro Ibrahimin, skulptorë dhe piktorë të
njohur në Dibër...
Dhe ndërsa biseda jonë, tashmë përballë
diktofonit, ecte për t’u ndalur në punën dhe biznesin e Eduartit në Saranti,
fshatin e bukur piktoresk në bregdetin e krahinës së Thivas, në mes na futet
një ngjarje që do të më lindte dhembje e do të mi mbushte sytë me lot.
Nuk e kisha jetuar pranë e pranë tragjedinë e 28
marsit 1997. Nuk isha në Shqipëri, isha në një ishull të Greqisë fare pranë
Athinës, në Salaminë ku lajmet nga Shqipëria vinin të komentuara nga gazetarë
pamorë grekë që ato ditë të kobshme mbulonin tërë jugun e Shqipërisë, krismat
dhe gjëmimet e të gjitha llojeve të armëve, tragjedinë kombëtare shqiptare.
Gazetat e pakta shqiptare asokohe ishin të ndaluara të dilnin në tregun e
Tiranës e jo më të vinin në Greqi. BBC dhe VOA, të vetmet që kishin zë deri tek
ne, ato ditë nuk thanë thuajse asgjë për tragjedinë e 28 marsit...
Më vonë do të lexoja për ngjarjen, por në kujtesë
gjithçka do të kalonte si një “udhëtim në mjegull”...
Kur Eduarti u fut thellë ngjarjes nuk guxova ta
ndërpres. E lash të flasë i ngushur mes kujtimesh e lotësh. Dhe, ndërsa ai
fliste unë herë e dëgjoja e herë fluturoja kujtimesh të dhembshme të marsit
1996, të një viti më parë, të atij marsi që Otrantoja kishte marrë tridhjetë
djem dibranë varr i të cilëve u bë deti i zi. I bashkova të dy dhembjet dhe u
ngusha në një rrëke lotësh. I përjetova atë ditë. Po i përjetoj edhe sot tek
zbardh në letër tregimin e gjallë nga një i mbijetuar i tragjedisë që ndodhi
dhjetë vjet të shkuara.
Lexuesin do ta ftoja që, nëse e ka detin pranë, të
këpusë një lule të freskët e ta hedhë mbi ujë në kujtim të të gjithë atyre që
humbën jetën mes ujërave të zeza të kohës sonë. Dhe në qoftë se nuk e ka detin
pranë të ngjitet në një kodër dhe të ulë për disa sekonda kokën në shenjë
kujtimi për të gjithë ata që humbën jetën, jo vetëm deteve por edhe maleve të
emigracionit shqiptar në kohëkalimin midis dy shekujve...
* * *
Më thatë se jeni nga Ostreni i Vogël në malet e
bukura të Gollobordës. Ç’far të kujton Ostreni ?
Unë jam me origjinë nga Ostreni i
Vogël. Jam lindur e rritur në Patos të Fierit. Shpesh herë babai dhe nëna na
çonte në Ostren për pushimet e dimrit apo për ato të beharit, na çonte më shumë
për tu njohur me vendlindjen e babait, një vend i bukur, vend i mirë, sidomos
në ato vite, një vend i begatë...
Sa vjeç je
?
- Tridhjetë e gjashtë.
Kur ka ikur familja juaj nga Ostreni ?
- Babai im ka ikur në vitin 1955.
Ka ikur si murator, zanat i të gjithë gollobordasve. U vendos në Fier, në
Patos. I dhanë një shtëpi dhe punonte në ndërtim bashkë me mamanë. Kaluan
vitet, në vitin 1966 lindi vëllai i madh, Fiqiriu. Në vitin 1970 linda unë.
Ngelem në ato vite në Patos dhe vazhdojmë edhe sot e kësaj dite në atë vend.
Si vazhdoi jeta juaj nga Patosi e deri në Saranti
?
- Unë mbarova shkollën
tetëvjeçare në Patos. Merresha me sport, me futboll me ekipin e para të rinjve
të Patosit. E doja futbollin. U stërvita fort, me lodhje të mëdha, kapa normat
dhe shkova në shkollën e futbollit “Loro Boriçi”. Pesë vjet i kalova në
mjeshtërinë sportive. Në të njëjtën kohë vëllait tim, pasi mbaroi shkollën e
mesme të naftës në Patos, i doli e drejta për studime të larta në Tiranë dhe mbaroi studimet për
inxhinieri nafte. Mbaruam në të njëjtën kohë unë shkollën e mjeshtërisë
sportive kurse ai fakultetin e inxhinierisë së naftës. Mbaruam në vitin 1989.
Erdhi viti 1990-1991. Shqipëria hyri në rrugën e
ndryshimeve. Si e përjetuat dhe çfarë rruge morët ?
- Si të gjithë të rinjtë e atyre
viteve edhe unë mendoja për diçka më tepër, për liri më tepër. Ideja dhe
mendimi më çonte tek emigrimi. Unë, me disa shokë, në shkurt të vitit 1991,
morëm rrugën e kurbetit. Katër ditë udhëtuam në këmbë dhe erdhëm në Greqi
Ku u vendoset fillimisht ?
- Në fillim isha në Athinë. Ndeja
tre-katër muaj. Por duke parë se gjithçka ishte e zymtë, nuk mund të
përballohej, u shpërngula dhe erdha në periferi të Athinës, në bregdetin e
Thivës, në Saranti. U njoha me një grek vendas dhe fillova punën në lokalin e tij. Duke punuar,
duke përvetësuar edhe gjuhën, zakonet, u bëmë pothuajse njerëz të këtij vendi
edhe ne.
Sa vjet ndeje këtu ?
- Këtu ndeja nga viti 1991 deri
në vitin 1996
Më pas ?
- Më pas u ktheva në Shqipëri.
Thashë të krijonim variantet dhe të punonim në Shqipëri, në vendin tonë. Vajtën
5-6 vjet larg, nuk na mbante më kurbeti. Të rinj ishim. Në vitin 1994 u
martova. Martesa pati një djalë. U kthyem në Shqipëri për të punuar e jetuar
atje... ( tund kokën mendueshëm dhe sytë
ia mbërthen detit, diellit në perëndim )
...Nëntëdhjeteshtata na i prishi
të gjitha planet, të gjitha ëndrrat. Filluan trazirat. Humbëm shumë lekë nëpër
firma. Jeta u bë shumë e rëndë. Nuk mund të jetonim më prapë aty. Nuk na mbante
dot më vendi. Na lindi ideja të
largoheshim, të iknim prapë, bashkë me familjen, me gruan dhe me djalin. Të
shpërnguleshim, të iknim diku në një shtet që mund ta quanim një çikë më
evropian, më të lirë. Në Greqi emigrimi ishte më i mbledhur, më i kontrolluar,
më i vështirë, kishte racizëm dhe ksenofobi më shumë se sa në vendet e tjera të
Evropës. E vendosëm të iknim në Itali edhe për shkak të asaj gjendjeje që u
krijua me krismat, hasmëritë, vrasjet,
dhunimet e ndryshme që shfaqeshin kudo
gjatë janarit, shkurtit, marsit. Vendosëm të iknim në Itali me anije, me
skaf me çfarë të mundnim. Këtë mënyrë e gjetëm nëpërmjet një anijeje në Vlorë,
më 28 mars 1997, bashkë me familjen time, me djalin e xhaxhait 17 vjeç, me
vëllanë tim Fiqiriun. Ai nuk donte të shpërngulej, donte të më shoqëronte deri
në Itali dhe të kthehej prapë, por s’ishte e shkruar të ndodhte ajo...
Erdhi kjo, anija e zezë siç i
thonë dhe na mori. Ishim gjithsej 105 veta në anije. Jemi nisur nga moli i
Vlorës drejt Italisë nga ora tre e gjysmë – katër, mbas dite. Pothuajse të
gjithë njerëzit ishin me familje, me fëmijë, njerëz që donin tu largoheshin
trazirave, zhurmës së madhe që kishte kapur Shqipërinë në ato ditë...
Duke ecur në det, pas dy orësh na
shfaqet një anije e madhe italiane e cila ishte brenda ujërave shqiptare,
mbrapa Sazanit dhe po na shoqëronte. Na bënte sinjale që ne nuk i kuptonim nëse
duhet të ndalonim apo jo. Deri në këtë moment ata ishin shumë paqësorë. Po
ashtu edhe ne duke ngritur flamurin e bardhë, duke nxjerrë e treguar fëmijët në
bord. Në një moment na lë kjo anije dhe shikojmë që drejt nesh po vinte një
anije, nga ujërat italiane drejt ujërave tona. Kjo ishte anija ushtarake
“Sibila”. Ajo na merr nën patronazh për të na shoqëruar. Kjo na mori në një
mënyrë shumë agresive. Na priste rrugën, flisnin në megafon në gjuhën e tyre,
italisht. Nuk e di se çfarë flisnin dhe thoshin. Ne, gjithnjë me atë idenë që
të shkonim drejt Italisë dhe atje do t’i
nënshtroheshim ligjeve e rregullave që ka ai shtet. Nuk e di se kush e
drejtonte anijen tonë por ne ecnim drejt Italisë duke iu shmangur shpesh herë
edhe goditjes së anijes se na dilte përpara duke bërë zik-zake nëpër det....
...Rreth orës shtatë, shtatë pa
një çerek, isha jashtë bashkë me gruan dhe disa miq të tjerë në bord. Fëmijët
dhe gratë ne i futëm tek dhomat e poshtme të anijes që të jenë ngrohtë. Në këtë
moment del një shoku im dhe më thotë “të lutem, më ka zënë deti, futu bashkë me
gruan tek dhomat ku rrinë fëmijët dhe gratë dhe më nxirr një çikë gruan jashtë
se unë nuk mundem”. Në këtë moment futem bashkë me gruan. Poshtë kisha edhe
djalin që flinte gjumë bashkë me djalin e xhaxhait kurse sipër në kuvertë ishte
vëllai. Po zbrisnim shkallët dhe gruaja vajti direkt për të marrë gruan e
shokut tim për ta nxjerrë jashtë. Në këtë moment dëgjoj një goditje të
fuqishme, një tronditje të madhe. Kthej kokën nga dera për të dalë lart sipër
shkallëve.... Punë sekondash... Shikoj një rrymë të madhe uji që na goditi. E
kisha kapur gruan prej dore por rryma ma merr nga dora dhe e përplas brenda në
dhomë. Për dy- tre sekonda çdo gjë mbyllet në errësirë, mbytet në ujë...
...Isha kapur pas hekurave të
shkallëve. Nuk e shkëputa dorën. Duke mbajtur frymë, duke u munduar, duke dhënë
shpirt, si i thonë shqip, u mundova, u përpoqa dhe gjeta derën për të dalë. Kur
dal jashtë shikoj se çdo gjë ishte mbytur. U ndodha në sipërfaqe të detit,
midis dallgëve të ftohta të dimrit. Shoh se çdo gjë ishte e përpirë nga
dallgët. Kishte ngelur një pjesë e anijes akoma në sipërfaqe, e përmbysur,
anije që nga çasti në çast shkonte drejt fundosjes. Përmbledh forcat dhe hidhem
në not duke bërtitur, duke dëgjuar klithmat tmerruese të njerëzve, thirrjet e
emrave të njerëzve të tyre të dashur. Dal në sipërfaqe me mendjen se gruaja,
djali, vëllai dhe njerëzit e tjerë mbetën aty brenda. Thërrisja vëllanë pa
marrë asnjë përgjigje. E mblodha veten, përmblodha forcat, notova për të kaluar
vorbullën e mbytjes së anijes, vorbull e cila mori me vete shumë njerëz, përveç
atyre që ishin brenda dhomave. Duke notuar, kishte shumë dallgë, kishte tetë
ballë det, duke notuar, duke hapur njerëzit e mbytur me duar. Shikoja njerëzit e mbytur midis dallgëve dhe
njerëzit e gjallë duke klithur e thirrur të dashurit e tyre, gra, vajza, djem
të rinj. Ajo anije kishte 25 fëmijë nga mosha tre muajsh deri në dy vjeç. Të
gjithë nënat ishin nëna të reja, me fëmijën e parë.
Notonim me shpresë të ndonjë
ndihme. Ishim në Kanalin e Otrantos, sapo kishim kaluar ujërat tona, ishim në
ujërat ndërkombëtare. Pashë shumë njerëz që notonin, pashë edhe tre djem që
ishin kapur në një nga fuçitë që mbajnë anijet. Dallgët e çonin fuçinë në anë
të kundërt me anijen që na goditi. Pas çdo dallge shikonim vetëm drita se ishte
natë, errësirë. Shikonim dhe u drejtoheshim me not dritave. Ata ishin dritat e
anijes që na goditi e cila pasi na mbyti nuk qëndroi por iku. Notonim me
shpresë se mund të shpëtojmë. Kur po ndienim se forcat po na binin, forcat
fizike, shpirtërore, biologjike, po mbaronin të gjitha, në atë moment kthehet
anija, pas afro një ore, dhe nxjerr dy varka, nga ato varkat e mëdha të ndihmës
së shpejtë. Varkat nuk i dërgon për të mbledhur njerëzit rreth e qark që
thërrisnin e bërtisnin për ndihmë por i mban të lidhura pas trupit të anijes.
Na thërrisnin “hajdeni këtu”. Si mund të
vinte një njeri i mbytur, i shkatërruar fizikisht e moralisht, deri atje? Hidhnin
edhe salvaxhente, nga ato shpëtueset. I hidhnin në krahun e kundërt nga shkonte
dallga. Ato në vend të afroheshin tek ne largoheshin prej nesh, humbnin në
errësirë e detit. I hidhnin vetëm sa për sy e faqe. Kush arriti deri tek varkat
ishte me fat...
Kur arritëm, ushtarët e asaj
anijeje, ata që kryenin detyrimin ushtarak u munduan jashtëzakonisht shumë për
të na ndihmuar, për të na ngjitur në anije. Rrëzuan disa rrjeta litarësh që të
hipnim sipër në anije sepse ishte anije fregatë e madhe.
Kur ngjitem në bordin e anijes, me atë ndjenjën e
asaj që ndodhi, fillova të shaja në italisht duke u thënë kriminelë, na vratë
fëmijët dhe gratë. Në këtë moment hidhet një që më vonë e mora vesh se ishte
kapiteni i anijes dhe na thotë “kriminelë jeni ju dhe jeni të arrestuar”. Në
këtë moment, dikush nga marinarët i kundërvihet kapitenit dhe i thotë “ Çfarë
kriminelësh janë këta kur në anije gra e fëmijë kishte”? Kapiteni e përzuri me
të bërtitura. U mblodhëm dhe nga koha e
gjatë që u ndodhëm në det, në mes dallgëve dhe ujit të ftohtë të marsit më ra
të fikët...
Kur erdha në vete mora vesh se na
kishin ndarë në dy dhoma duke na dhënë ndihmën e shpejtë. Shpresë kisha se mos
vëllai im kishte shpëtuar. Duke njohur
edhe fizikun e tij, të rrahur me punën e me detin, mendoja se do të kishte
shpëtuar. Ishte e kotë. E kërkova në dhomën tjetër se në dhomën ku isha unë ai
nuk ishte. Iu shmanga marinarëve që ishin aty dhe shkova tek dhoma tjetër. Edhe
në atë dhomë nuk gjeta njeri. Gjeta vetëm atë shokun që mu lut për të nxjerrë
gruan nga dhoma. E pyeta dhe ai më tha “Mos kërko se të gjithë janë poshtë, në
det, janë të mbytur”. Atëherë e s’takova trurin. Çdo gjë kishte mbaruar.
Prisnim që edhe vetë ne, nga mënyra e të sjellit dhe trajtimin që na bënte kapiteni bashkë me
tre katër të tjerë rreth tij, nuk e di se çfarë ishin oficerë apo nënoficerë të
pësonim të njëjtën gjë. Sjellja e tyre ishte e tillë që edhe ne duhet të
ekzekutoheshim për të humbur gjurmët e krimit të tyre.
Pas afro një gjysmë ore, nuk mund
ta llogaris mirë kohën, na thërret kapiteni, na zgjedh nja katërmbëdhjetë djem
të rinj, na merr nga anija dhe na fut në një skaf nga ato të guardia di
financiar që kontrollojnë detin. Brenda ishin katër ushtarakë, dy nga të cilët
ishin me automatikë, kurse dy të tjerët, njeri fliste me radio dhe tjetri
ngiste skafin. Na bënë një udhëtim shumë shumë të dyshimtë. Udhëtuam një orë,
një orë e gjysmë, kohë e cila po të ishte për të na çuar në Brindisi ishte më
se e mjaftueshme. Ata duhet të na çonin për një gjysmë ore, e shumta. Gjatë
udhëtimit na kërcënonin duke na thirrur e bërtitur “ Mos lëvizni ! Do t’ju
godasim”. Flisnin me qendrën me radio dhe pyesnin se çfarë do të bëjnë me ne.
Nga ana e tjetër e radios thoshin të vazhdonin rrugën. Në një moment, pas një
bisede në radio skafi bëri një kthesë dhe na çoi drejt Brindisit. Siç mësuam më
vonë, ishte fati ynë që dikush kishte
marrë në telefon një nga këta ushtarët dhe ishte lidhur me dikë në tokë dhe
pasi ishte marrë vesh gjithçka nuk u bë asgjësimi ynë.
Kur zbritëm na prisnin shumë
gazetarë, njerëz të medies nga e gjithë bota. Pas kësaj njohjeje botërisht të
tragjedisë trajtimi ynë filloi më ndryshe por vetëm në atë moment. Pas një jave
trajtimi filloi në të njëjtën ide siç e kishin në fillim kur na goditën duke na
thënë se ju ishit një anije me kriminelë, e mbushur me armë dhe që kishit
ardhur për të bërë terror në Itali. E çfarë terrori mund të bënim ne duke i
dërguar Italisë fëmijë ? Po i çonim fëmijë Italisë, nuk po i çonim armë dhe
kriminelë. Edhe prokurori i Brindisit tha që mua më kanë thënë se ju keni qenë
një anije me kriminelë, me armë dhe të
tjera. Arma më e madhe atje ishte biberoni i fëmijës, arma më e fuqishme që
mund të përdorej kundër Italisë ishin
biberonët që u gjendën më mbrapa në anije...
Pastaj na futën në një kazermë që
kishin qenë dikur policët italianë, aty na strehuan na dhanë ndihmën e shpejtë
mjekësore. Ata të hetuesisë na merrnin shenjat e gishtave sikur ne të ishim
banda më e madhe që mund të ekzistonte. Nejse ato ishin gjërat formale që ata
bënin si shtet.
Më mbrapa erdhi ambasadori jonë
në ato vite Pandeli Pasko i cili, për mendimin tim u mundua jashtëzakonisht
shumë, pavarësisht nga forca që kishte si ambasador. Në atë kohë shteti ynë
ishte inekzistent, një shtet siç ma tha një gazetar anglez duke na marrë në
intervistë: “E di si është puna or mik.
Po të kishte ndodhur jo me kaq por me një shtetas të vetëm anglez Italia në
këtë moment do të ndahej përgjysmë, por ju jeni shqiptarë “. Kaq fjalë tha edhe
iku. Më dha të kuptoj që ne jemi kot. Në ato çaste ne ishim popull kot që
kushdo mund të dilte, kushdo: italian qoftë, grek qoftë, siç edhe e kanë bërë,
të vriste, të priste, të bënte çfarë të donte me këdo shqiptar. Bile, mund të
them, edhe presidentin mund ta trajtonte si një njeri pa identitet fare.
Kërkesa jonë më mbrapa ishte
thjesht nxjerrja e anijes dhe nxjerrja e të vërtetës. Për të nxjerrë të
vërtetën duhet të nxirrej anija nga fundi i detit. Deri në ato vite nuk kishte
dalë një anije e tillë nga 850 metro thellësi ku kishte rënë ajo.
Në këtë kohë na u ofruan, mua
personalisht por edhe të tjerëve shuma
parash që kjo çështje të mbyllej, të lihej ashtu siç ishte. Kjo do të thoshte
që ata njerëz që u mbytën të liheshin në fund të detit. Gjithë kjo tragjedi të kalohej
në heshtje dhe ne të gëzonim ato pare që na jepte Italia. Këto unë i refuzova
ashtu siç i refuzuan të gjithë me radhë. Kërkuam që këto para të hidhen në
nxjerrjen e të vërtetës. Dhe nxjerrja e
së vërtetës bëhej me mënyrën e vetme,
nxjerrjen e anijes nga fundi i detit. Pse? Se ata thoshin se atje ka armë,
kurse ne thoshim që atje ka vetëm fëmijë dhe bebilina e biberonë që i jepet një
fëmije, ushqime për fëmijë dhe asgjë tjetër më shumë, mor as edhe një thikë po
të them, një thikë që mund të thoshe se e kisha marrë për të qëruar një mollë.
Pse ? Se ashtu u nisëm. Ishim të gjithë familjarë, u nisëm për një qëllim, për
të jetuar sa më të lirë, sa më të qetë. Nuk u nisëm për të bërë terror.
Me kalimin e kohës, me gjyqet,
morëm një avokat, më pas morëm një tjetër, u ndërruan avokatët. Pastaj u turrën
avokatët dhe politikanët, çdo gjë përreth ashtu siç edhe na dukej por edhe
tetëdhjetë për qind ishte e vërtetë, që të gjithë u turrën për të zhvatur diçka
nga kjo ngjarje, nga kjo fatkeqësi që njerëzit, asnjë, as politikan i vendit
tonë, as…si mund ta them, përveç miqve dhe shokëve tanë, njerëzit tanë që
erdhën me gjithë mend nga ana njerëzore për të na përkrahur, asnjë person
tjetër juridik si mund ta themi, nuk erdhi për të na përkrahur. Të gjithë
erdhën për interesat e tyre. Vjen presidenti i Shqipërisë në ato vite Rexhep
Mejdani, se më vonë u nxor anija, dhe do të bëhej njohja e viktimave dhe e
sendeve të tyre. Aty ishim mbledhur të gjithë ne që shpëtuam, të afërmit e
atyre. Vjen Mejdani dhe thotë që të mos
flasim keq për Italinë se Italia ne po na mban me bukë. Çdo të thotë kjo? Pse
duhet të vdesin 81 vetë që të ushqehen të tjerët? Iu drejtova me një pyetje të
thjeshtë zotit Mejdani të rrethuar nga bodigardët e vet “Atëherë fëmija im,
këta 81 vetë që u mbytën sipas jush qenkan baras me një vapor miell që solli
Italia në Shqipëri? Janë fëmijë të një qytetari të thjeshtë, të një shqiptari
të thjeshtë kurse fëmija jot, që është fëmijë presidenti duhet të kapi dy vaporë patjetër. Atëherë pse
nuk e jep ti fëmijën tënd në këmbim të dy vaporëve me miell që të ushqehen
shqiptarët?” Aty u krijua një konfuzion. Ne ishim edhe të irrituar…
Nejse, iku ajo punë. Nuk shikonim
asnjë interesim nga shteti ynë. Më pas çdo gjë u bë me mundësitë tona, me
miqtë, shokët tanë që kishim. Kapëm ndonjë avokat në të cilët ne nuk kishim
edhe fort besim. Pse? Si mund që një
italian të gjykojë veten e vet. Jo italian por kushdo, një njeri të gjykojë
veten e vet? Nuk mund ta gjykojë drejtësisht. Kështu që nga mosnjohja dhe mos
përkrahja u detyruam të merrnim avokatë italianë dhe siç edhe sot e kësaj dite
akoma, kur kanë kaluar dhjetë vjet, dhe ngjarja ka ngelur po ashtu: Me
kapitenin e anijes të lirë duke bredhur me limuzinën e vet, vilave të veta, me
fëmijët e vet vikendeve dhe duke shijuar jetën e tij private. Dhe ne duke menduar
akoma se 24 persona nga ata që u mbytën
nuk u gjendën. Dhe duke menduar akoma se ku do të jenë vallë këta njerëz që nuk
u gjenden.
Nga familja juaj kush u gjend ?
Gruaja, djali dhe djali i
xhaxhait tim, u gjendën, kurse vëllai nuk u gjend se ai ishte lart në bord. Të
gjithë ata që humbën ishin ata të bordit që qëndronin në anije sipër. Vëllai im
dhe 23 të tjerë nuk u gjendën. Ata u shpallën të humbur....
Më vonë, me një dekret të
parlamentit, nga një luftë e madhe edhe
nga ana jonë, edhe nga opinioni, edhe nga shtypi e media. E vetmja ndihmesë nga
ana e medies ka qenë gazeta Republika. Ata na kanë përkrahur në çdo ambient, në
çdo përvjetor duke e kujtuar këtë ngjarje dhe duke e nxitur shtetin tonë
që të dali e vërteta në radhë të parë,
të merren masa për ata që e bënë këtë tragjedi. Kush e organizoi këtë vrasje?
Vëllai a kishte fëmijë ?
Jo, nuk ishte i martuar. Më i
madh se unë ishte por nuk ishte martuar. Ishte inxhinier në naftë. Punonte
bashkë me një shok të tij i cili ishte
bashkë me të në anije.
Në Itali sa kohë ndenjët?
Në Itali, nga momenti që ndodhi
tragjedia unë ndeja afro një muaj. Nuk mund të rrija dot më aty. Doja të ikja
patjetër por nuk na lejonin sepse nuk kishim dokumente, pasaportat e gjithçka
na kishin humbur në det. Ishim edhe të survejuar. Çdo hap yni kontrollohej nga
policia italiane. Kudo që shkonim, bile më ka thënë një fjalë avokatja, që më
mbushi me dyshime. Më tha që për çdo lëvizje duhet të më njoftosh mua ose
prokurorinë e Brindizit, përndryshe do të kesh pasoja. Përse duhet të kisha
pasoja? Pak vranë ata, donin të vrisnin
akoma?. Donin të na eliminonin edhe neve një nga një dhe mos hapej çështja? Ata
akoma ishin me idenë që ajo ishte anije
me kriminelë nuk ishte anije me njerëz paqësorë.
Nga Italia ku shkove ?
I vetmi mendim ishte të kthehesha
në shtëpi. Kisha lënë dy prindërit e mi, dy pleq të vetëm të cilët e morën vesh
tragjedinë nëpërmjet televizionit. Ata më luteshin të kthehesha menjëherë. Në
të vërtetë desha të shkëputesha fare. Për mua në atë gjendje që isha nuk ekzistonte
as Shqipëri, as botë. Nuk doja të dija se kam vend a s’kam dhe se nga jam. Doja
të zhdukesha përfundimisht, të ikja diku ku të mos më njihte njeri, të mos…
Por, disa miq që mu ndodhën
pranë, më mblodhën si i thonë, dhe u detyrova të kthehesha prapë. Ika nga
Italia me një avion ushtarak. Në këtë kohë lidhej një marrëveshje për atë
misionin e famshëm “Alba” që do të vinte në Shqipëri, gjasme do na rregullonin
italianët ne, do të na rregullonte bota. Po nuk u rregulluam vetë ne nuk na
rregullon njeri në botë or burrë. Po hajde, ashtu i bënin politikanët tanë
punët. E mendova ikjen edhe nëpërmjet ambasadorit, Pandeliut, i cili më afroi
me ata ushtarakët edhe mua. Ai vetë më shoqëroi deri në Tiranë. Aty me xhipin e
tyre të ushtrisë më ka shoqëruar deri në shtëpinë time me tre njerëzit e vet.
Vajta në shtëpi (loton)...
Ua tregova ngjarjen njerëzve të
mi ashtu siç ishte. Ata thoshin jo ka shpëtuar ky, jo ka shpëtuar ai. Në të
vërtetë asnjeri nuk kishte shpëtuar përveç meje nga fisi im dhe familja ime.
Kështu edhe ata e ndanë mendjen.. Ai çast ka qenë shumë i vështirë për mua dhe
prindërit e mi...
Pastaj, më vonë, u detyrova të
shkoj prapë në Itali. Krijuam një shoqatë, “Shoqata e 28 marsit” e cila filloi
të organizojë dhe të punojë për të nxjerrë në pah këtë ngjarje, për të
sensibilizuar opinionin për ngjarjen, për tu thënë se ndodhi kjo tragjedi dhe
mos u gënjeni nga fjalët. Anija doli në sipërfaqe pas tetë muajsh. Trupat e
pajetë erdhën në Shqipëri. I varrosëm në
vendin tonë, me një ceremoni madhështore që e bëri vetë populli shqiptar. Se e
ndjenin prandaj edhe e bënë. Ajo ishte një nga tragjeditë më të mëdha që
populli ynë nuk e kish jetuar aq ashiqare, duke të të vrarë për hiç gjë.
Kam shkuar disa herë në Itali, më
dhanë edhe soxhornon, edhe atë të survejuar dhe të specifikuar për probleme të
drejtësisë, duke u paraqitur herë pas here në degët e policisë italiane. Për
mua pak rëndësi kishte më emigrimi,
ndenjja atje. E vetmja rëndësi e atij dokumenti ishte që unë të shkoja e të
denoncoja ngjarjen tragjike në proceset e pafund gjyqësore që bëheshin për
ngjarjen.
Kjo vazhdoi deri në një far kohe
kur pastaj, jo u lodha, po u zhgënjeva dhe besova tek ajo që peshku i madh e ha të voglin. Se pas kaq
viteve mund të them se asnjë, asnjë,
asnjë politikan i atyre viteve nuk
merrte mundimin të merrej me këtë tragjedi. Kështu që ishte e kotë. Sa mund të
luftoja unë kundra një shteti? Lufta ime ishte si një pikë ujë në mes të detit,
ishte gjë e kotë. Edhe jeta po më merrte shumë përposhtë...
Kështu u detyrova të shkëputesha.
Në vitin 2000 u ktheva prapë këtu në Greqi. Krijova familje të re, jetë të re.
Jam martuar dhe shyqyr zotit tani kam tre fëmijë. Jeta ime pothuajse ka
ndryshuar një çikë: Jo një çikë por shumë. Edhe jeta e prindërve të mi,
pavarësisht se ata janë më të shkatërruar dhe të brengosur nga kjo tragjedi dhe
nuk mund të ndryshojë kollaj. Po ajo, si i thonë, fëmijët e mi në sytë e tyre,
sikur u sjell një çikë më shumë lumturi. Vazhdoj të jetoj këtu në Greqi me
familjen time, I qetësuar.
Kur e ke filluar punën në këtë lokal të bukur buzë
detit ?
Lokali e ka emrin Faros. Është
psarotaverna Faros në një bregdet të Thivës që quhet Saranti, fshat me pak
banorë vendas por me shumë shtëpi që
muajt e beharit mbushen me turistë. Ka njerëz që vijnë dhe e frekuentojnë
këtë plazh. Punoj në këtë restorant. Jam bashkëpronar me një grek. Punojmë të
dy këtu. Në marrëdhënie me lokalin pothuajse i gjithë personeli është nga vendi
im, nga Shqipëria. Në muajt e beharit punojnë deri në shtatë vetë, që janë
shqiptarë. Dy-tre janë bullgarë, grekë. Gjatë dimrit kam vetëm dy veta në
shërbim, një djalë, Lencin edhe një grua
që e kemi në kuzhinë, e cila jeton këtu me burrin dhe familjen. I shoqi
është peshkatar. Kalojmë mirë. Mundohemi të punojmë sa më mirë duke i plotësuar
klientelës të gjitha kushtet. Kuptohet edhe në favor të biznesit tonë.
Ju
faleminderit, me suksese dhe përshëndetje babait dhe nënës.
Faleminderit juve!
Saranti, Thiva, Greqi, mars 2007
Abdurahim Ashiku
No comments:
Post a Comment